Reforma samorządu terytorialnego przed niespełna 20 laty zrodziła potrzebę utworzenia forum, którego zadaniem będzie wypracowanie stanowisk w sprawach będących przedmiotem wspólnej troski małych miast i gmin polskich. Od listopada 1990 roku rolę takiego forum spełnia Unia Miasteczek Polskich - ogólnokrajowa organizacja zrzeszająca małe miasta, gminy miejsko – wiejskie oraz wiejskie. Jej historia ma swój początek na Lubelszczyźnie w Kazimierzu Dolnym, gdzie z inicjatywy kilkunastu ówczesnych burmistrzów, odbyło się pierwsze spotkanie Komitetu Założycielskiego.
Myśl, iż małe miasteczka, których liczba jest tak duża, powinny mieć swoją reprezentację, szybko znalazła zrozumienie wśród wielu przedstawicieli samorządów lokalnych, które inicjatywę utworzenia Unii uznały za istotną, bo mogącą przezwyciężyć słabości polskiej demokracji oraz przyczynić się do budowy właściwego kształtu ustrojowego państwa.
Misją Unii Miasteczek Polskich od początku jej istnienia jest wspieranie idei samorządności lokalnej oraz rozwoju wspólnot lokalnych i społeczeństwa obywatelskiego. Istotą jej działalności oraz najważniejszym celem jest reprezentowanie interesów małych miast i gmin oraz lobbowanie na rzecz takich rozwiązań ustrojowych i prawnych, które będą korzystne z punktu widzenia tej kategorii samorządów lokalnych i ich społeczności
Ważnym aspektem działalności Unii jest także współpraca z ogólnopolskimi związkami gmin, miast, powiatów i województw a także związkami komunalnymi na rzecz przyśpieszenia procesów decentralizacji i zmian systemowych oraz świadczenie konkretnej pomocy dla członków stowarzyszenia.
Podstawową sferą aktywności Unii jest jednak działalność naszych przedstawicieli na rzecz wypracowania pożądanych przez społeczności lokalne rozwiązań legislacyjnych Przedstawiciele Unii Miasteczek Polskich działają w wielu ciałach systemu państwowego m. in. uczestnicząc w pracach Komisji Sejmowych i Senackich, Komisji Trójstronnej ds. Społeczno-Gospodarczych, szeregu Komitetów Monitorujących i Sterujących funduszy europejskich oraz Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, która stanowi główną platformę rozmów i negocjacji w kwestiach rozwiązań prawnych, finansowych i ustrojowych między władzą centralną a samorządem. Swoich przedstawicieli mamy także w Narodowej Radzie Zatrudnienia, Radzie Działalności Pożytku Publicznego oraz wielu innych równie ważnych gremiach wspierająco – doradczych.
Jesteśmy sprawnie działającą organizacją, która z powodzeniem reprezentuje interesy małych miast nie tylko w kraju, ale i w strukturach europejskich. Na szczeblu międzynarodowym przedstawiciele UMP obecni są m.in. w Kongresie Władz Lokalnych i Regionalnych Europy (CLRAE) oraz w Komitecie Regionów UE
Aktywna obecność przedstawicieli Unii Miasteczek Polskich przy rozwiązywaniu wielu jeszcze istotnych spraw samorządowych sprawia, że nic w tej dziedzinie nie dzieje się bez wiedzy naszych członków, co jest podstawowym prawem funkcjonowania autonomicznych samorządów. Dzięki naszemu zaangażowaniu i lobbingowi wiele złych z punktu widzenia samorządów gminnych rozwiązań proponowanych przez Rząd lub Parlament zostało oprotestowanych i tym samym skutecznie zablokowanych. Na przestrzeni prawie 20 lat istnienia samorządu terytorialnego głos Unii wielokrotnie przyczynił się do wypracowania cennych koncepcji i zmian zarówno organizacyjnych jak i ustawodawczych istotnych z punktu widzenia małych miast i gmin.
Unia Miasteczek Polskich nie jest organizacja dużą, ale przez prawie 20 lat działalności wypracowała sobie stałe i stabilne miejsce wśród ogólnopolskich reprezentacji gmin. Swoim członkom oferuje szeroką współpracę, wymianę doświadczeń oraz wsparcie w rozwiązywaniu wielu trudnych problemów ekonomicznych i społecznych. Otrzymują oni możliwość inicjowania i opiniowania projektów aktów prawnych istotnych dla samorządu terytorialnego. Z tego też powodu zapraszamy chętne gminy do wspólnych działań z Unią Miasteczek Polskich.
Bez silnego samorządu, nie jest bowiem możliwy rozwój Naszego Kraju.